# Begrippenlijst bezonning, bouwen en bezwaar

> Wat betekenen zonuur, referentiedag, TNO-norm, goothoogte, bouwvlak, zienswijze en bezwaartermijn? Korte uitleg van de begrippen rond bezonning en bouwen.

Canonical: https://schaduwplan.nl/begrippen/
Last updated: 2026-11-17

Begrippenlijst

## Begrippen rond bezonning en bouwen.

Een bouwplan bij de buren brengt woorden mee uit drie vakgebieden: de zon, de bouwregels en het bestuursrecht. Hier staat elk begrip in een of twee zinnen, meestal met een link naar de pagina die verder gaat.

## Zon en normen

Wat er gemeten wordt en waaraan de uitkomst getoetst wordt.

**Bezonning**

Het aantal uren directe zon op een meetpunt, zoals een raam, een gevel of een tuin. In Nederland wordt bezonning meestal getoetst aan de TNO-norm, een richtlijn en geen wet. [Bezonning, daglicht en burenrecht](https://schaduwplan.nl/blog/bezonning-daglicht-burenrecht-regels-zonlicht/#bezonning)

**Bezonningsstudie**

Een berekening in een 3D-model van hoeveel uur directe zon een raam, gevel, tuin of terras krijgt, voor en na een bouwplan. [Zelf een bezonningsstudie maken](https://schaduwplan.nl/bezonningsstudie/)

**Bezonningsonderzoek**

Dezelfde berekening als een bezonningsstudie. Het woord wordt meestal gebruikt voor het formele rapport dat bij een vergunningaanvraag, een zienswijze of een bezwaar gaat. [Het formele bezonningsonderzoek](https://schaduwplan.nl/bezonningsonderzoek/)

**Schaduwstudie**

Dezelfde berekening, van de andere kant bekeken: waar de schaduw valt in plaats van waar de zon komt.

**Bezonningsdiagram**

De tekening in een bezonningsstudie die per referentiedag en tijdstip laat zien waar de schaduw valt.

**TNO-norm**

Een Nederlandse richtlijn uit TNO-rapport 2005-BBE-R0036 voor het minimum aan directe zon op een woning, in een lichte en een strenge variant. Ze staat niet in de wet, maar de Raad van State oordeelde in 2023 dat het niet ongebruikelijk is haar als toetsingskader te gebruiken. [De TNO-norm uitgelegd](https://schaduwplan.nl/blog/tno-bezonningsnorm-uitgelegd/#wat-is-de-tno-bezonningsnorm)

**Lichte TNO-norm**

Minimaal 2 zonuren per dag tussen 19 februari en 21 oktober, geteld van zonsopgang tot zonsondergang. Gerekend wordt op de slechtste dagen van die periode: 19 februari en 21 oktober. [Lichte en strenge norm naast elkaar](https://schaduwplan.nl/blog/tno-bezonningsnorm-uitgelegd/#lichte-vs-strenge-norm)

**Strenge TNO-norm**

Minimaal 3 zonuren per dag tussen 21 januari en 22 november. Omdat de periode dieper de winter in loopt, als de zon laag staat, is deze norm moeilijker te halen. [Lichte en strenge norm naast elkaar](https://schaduwplan.nl/blog/tno-bezonningsnorm-uitgelegd/#lichte-vs-strenge-norm)

**Haagse norm**

De norm van Den Haag sinds 2011: minimaal 2 zonuren op 19 februari en 21 oktober, gemeten op het midden van de gevel, en zon telt pas mee vanaf 10° boven de horizon. Een dakopbouw mag de bezonning van buurwoningen met maximaal 50% verminderen. [De bezonningsnorm van Den Haag](https://schaduwplan.nl/bezonningsnorm/den-haag/)

**Rotterdamse norm**

Rotterdam toetst in drie stappen of een meetpunt minimaal 2 zonuren houdt op 21 september. Zakt het daaronder maar is de afname kleiner dan 15%, dan kan het plan doorgaan; bij een grotere afname volgt een afweging. [De bezonningsnorm van Rotterdam](https://schaduwplan.nl/bezonningsnorm/rotterdam/)

**Gemeentelijke bezonningsnorm**

Onder de Omgevingswet kiest elke gemeente haar eigen kader in het omgevingsplan. Den Haag, Rotterdam en Eindhoven hebben een eigen norm die Schaduwplan doorrekent; de meeste andere gemeenten volgen de TNO-norm. [De norm van elke gemeente](https://schaduwplan.nl/bezonningsnormen/)

**Referentiedag**

Een vaste dag in het jaar waarop de zonuren worden berekend, ook peildag genoemd. De lichte TNO-norm rekent op 19 februari en 21 oktober, de strenge op 21 januari en 22 november; een gemeente kan andere dagen kiezen, zoals Rotterdam 21 september. [Welke dagen tellen](https://schaduwplan.nl/blog/tno-bezonningsnorm-uitgelegd/#peildagen)

**Zonuur**

Een uur directe zon op een meetpunt, opgeteld over de dag. Schaduwplan telt de zonnige minuten per dag door vanaf het meetpunt telkens een straal naar de zon te sturen: kruist die een gebouw of het terrein, dan staat het punt op dat moment in de schaduw. [De rekenmethode](https://schaduwplan.nl/bronnen/)

**Daglicht (daglichttoetreding)**

De hoeveelheid daglicht die een verblijfsruimte binnenkrijgt, ook als de zon niet schijnt. Anders dan bezonning staat daglicht wel als eis in de wet: in het Besluit bouwwerken leefomgeving, berekend volgens NEN 2057. [Daglicht en de wet](https://schaduwplan.nl/blog/bezonning-daglicht-burenrecht-regels-zonlicht/#daglicht)

**VSC (Vertical Sky Component)**

Een maat voor hoeveel hemel het midden van een raam aan de buitenkant nog ziet. Schaduwplan toont het als aanvullende indicatie; het is niet de wettelijke daglichteis van NEN 2057. [Hoe de rechter daglicht meet](https://schaduwplan.nl/blog/bezonning-daglicht-burenrecht-regels-zonlicht/#hoe-meet-de-rechter-daglicht)

## Meten in het model

Waar in het 3D-model de zonuren geteld worden.

**Meetpunt**

Het punt waarop de zonuren worden geteld: een raam, een kamer of een plek in de tuin of op een terras. Het rapport geeft per meetpunt de zonuren voor en na het bouwplan. [Waar de norm meet](https://schaduwplan.nl/blog/tno-bezonningsnorm-uitgelegd/#meetmethode)

**Raam als meetpunt**

Een raam wordt gemeten op het midden van de vensterbank, de conservatieve keuze van de TNO-methode. Een dakraam wordt gemeten op het midden van het glas. [De meetmethode](https://schaduwplan.nl/blog/tno-bezonningsnorm-uitgelegd/#meetmethode)

**Kamer als meetpunt**

Een kamer met meer dan één raam, zoals een hoekkamer, telt als één meetpunt. Een moment telt als zon zodra minstens één van de ramen directe zon krijgt. [Kamers met meerdere ramen](https://schaduwplan.nl/blog/bezonning-daglicht-burenrecht-regels-zonlicht/#meerdere-ramen)

## Gegevens

De open overheidsdata waaruit het model is opgebouwd.

**3DBAG**

Een open 3D-model van elk BAG-pand in Nederland, van TU Delft en 3DGI, gemaakt uit AHN-laserscans. Het geeft per pand de hoogtes van goot en nok, het daktype en de dakvorm. [Welke data Schaduwplan gebruikt](https://schaduwplan.nl/blog/welke-data-schaduwplan-3dbag-ahn4-bag/#3dbag-gebouwmodellen)

**BAG-pand**

Een gebouw zoals het staat in de Basisregistratie Adressen en Gebouwen (BAG), het officiële register van elk gebouw en adres in Nederland. Elk pand heeft een eigen code, een bouwjaar en een omtrek op de kaart. [De BAG uitgelegd](https://schaduwplan.nl/blog/welke-data-schaduwplan-3dbag-ahn4-bag/#bag-registratie)

**AHN**

Het Actueel Hoogtebestand Nederland: laserscans vanuit een vliegtuig die de hoogte van het hele land meten, met een precisie van enkele centimeters. AHN4 is in 2020 tot 2022 opgenomen; AHN5 volgde vanaf 2023 en AHN6 komt sinds oktober 2025 in delen beschikbaar. [Wanneer wordt mijn huis gemeten?](https://schaduwplan.nl/blog/wat-is-ahn-wanneer-wordt-mijn-woning-ingemeten/#wat-is-ahn)

**Rapport-id**

Het nummer onderaan elke Schaduwplan-PDF, in de vorm SP-XXXX-XXXX-XXXX. Met dat nummer of het bestand zelf controleert iedereen op /verify of het rapport echt is en niet achteraf gewijzigd. [Een rapport verifiëren](https://schaduwplan.nl/blog/bezonningsrapport-verifieren/#wat-betekent-verifieren)

## Bouwen en regels

De maten en plannen die bepalen wat er gebouwd mag worden.

**Goothoogte**

De hoogte tot de bovenkant van de muur, waar het dak begint. Het omgevingsplan geeft vaak een maximale goothoogte. [Goot, bouwhoogte en bouwvlak](https://schaduwplan.nl/blog/toegestaan-volume-omgevingsplan/#wat-is-het-toegestane-volume)

**Bouwhoogte**

Het hoogste punt van een bouwwerk, bij een schuin dak meestal de nok. De goothoogte is nooit hoger dan de bouwhoogte. [Goot, bouwhoogte en bouwvlak](https://schaduwplan.nl/blog/toegestaan-volume-omgevingsplan/#wat-is-het-toegestane-volume)

**Bouwvlak**

Het vlak op het perceel waarbinnen het hoofdgebouw mag staan, zoals het omgevingsplan het op de kaart tekent. Daarbuiten geldt een ander, meestal strenger regime. [Goot, bouwhoogte en bouwvlak](https://schaduwplan.nl/blog/toegestaan-volume-omgevingsplan/#wat-is-het-toegestane-volume)

**Omgevingsplan**

Het ene plan waarin de gemeenteraad de regels voor het hele grondgebied vastlegt (artikel 2.4 Omgevingswet). Het volgt sinds 1 januari 2024 de bestemmingsplannen op; die staan tot hun omzetting in het tijdelijke deel van het plan. [Waar je het omgevingsplan vindt](https://schaduwplan.nl/blog/toegestaan-volume-omgevingsplan/#omgevingsplan-niet-kadaster)

**Omgevingsvergunning**

De toestemming van de gemeente om te bouwen of te verbouwen, aangevraagd via het Omgevingsloket. Is een plan vergunningplichtig, dan mag er pas gebouwd worden als de vergunning er is. [Heb ik een vergunning nodig?](https://schaduwplan.nl/blog/uitbouw-omgevingsvergunning-bezonningsstudie/#heb-ik-vergunning-nodig)

**Vergunningvrij bouwen**

Bouwen zonder omgevingsvergunning, omdat het plan binnen de regels van het Besluit bouwwerken leefomgeving en het omgevingsplan valt. Ook dan geldt het burenrecht. [De grenzen van vergunningvrij](https://schaduwplan.nl/blog/uitbouw-omgevingsvergunning-bezonningsstudie/#vergunningsvrij-grenzen)

**Toegestaan volume**

Het bouwvolume dat het omgevingsplan op een perceel toelaat: het bouwvlak met de maximale goothoogte en bouwhoogte, en niet de volledige toegestane bebouwing, want vergunningvrij bouwen, binnenplanse afwijkingsbevoegdheden en maatwerkregels zitten er niet in. In Schaduwplan worden de maten waar mogelijk voorgevuld uit Ruimtelijke Plannen en bevestig of corrigeer je elke waarde zelf, want de juridische uitleg van de planregels blijft aan jou en je architect; de vergelijking is bruikbaar als bewijs naast de normtoets, geen eigen oordeel voldoet/voldoet niet. [Wat het toegestane volume niet zegt](https://schaduwplan.nl/blog/toegestaan-volume-omgevingsplan/#wat-zit-er-niet-in)

**Dakopbouw**

Een extra bouwlaag op een bestaand dak, vaak met een plat dak. Omdat hij hoog zit, kan een dakopbouw veel schaduw geven op de ramen en tuinen van de buren. [Wanneer schaduw onrechtmatig is](https://schaduwplan.nl/blog/dakopbouw-buren-schaduw-onrechtmatig/)

**Uitbouw en aanbouw**

Een uitbouw vergroot een bestaande ruimte, meestal aan de achterkant van de woning; een aanbouw is een nieuwe ruimte tegen de woning aan. Of er een vergunning nodig is, hangt af van de plek, de diepte en de hoogte. [Uitbouw en vergunning](https://schaduwplan.nl/blog/uitbouw-omgevingsvergunning-bezonningsstudie/)

**Dakkapel**

Een uitbouw in een schuin dak, met een eigen raam en een plat of schuin dakje. Of er een omgevingsvergunning nodig is, hangt af van de plek op het dak en van het omgevingsplan. [Je verbouwing doorrekenen](https://schaduwplan.nl/verbouwen/)

## Procedure en bezwaar

De stappen van aanvraag tot rechter. Dit is uitleg, geen juridisch advies.

**Zienswijze**

Een schriftelijke reactie op een ontwerpbesluit, zoals een ontwerp-omgevingsvergunning, die de gemeente zes weken ter inzage legt. Iedereen mag een zienswijze indienen, ook wie geen belanghebbende is. [Voorbeeld van een zienswijze](https://schaduwplan.nl/blog/zienswijze-omgevingsvergunning-voorbeeld-bezonning/#wat-is-zienswijze)

**Reguliere en uitgebreide procedure**

De twee manieren waarop een gemeente een vergunning voorbereidt. Bij de uitgebreide procedure komt eerst een ontwerpbesluit waarop je een zienswijze kunt geven; bij de reguliere procedure, de gewone voor een uitbouw, dakopbouw of dakkapel, volgt na het besluit de mogelijkheid van bezwaar. [Zienswijze of bezwaar?](https://schaduwplan.nl/blog/zienswijze-omgevingsvergunning-voorbeeld-bezonning/#zienswijze-of-bezwaar)

**Bezwaar (bezwaarschrift)**

Een brief waarin een belanghebbende de gemeente vraagt een genomen besluit, zoals een omgevingsvergunning, opnieuw te bekijken. Bij de reguliere procedure is bezwaar de stap die voor de rechter komt (artikel 7:1 Awb). [Bezwaar maken tegen een bouwplan](https://schaduwplan.nl/bezwaar-maken/)

**Bezwaartermijn**

Zes weken (artikel 6:7 Awb). De termijn start op de dag nadat de gemeente het besluit aan de aanvrager heeft bekendgemaakt (artikel 6:8 Awb); de kennisgeving in het gemeenteblad komt op dezelfde dag of later. [De zes weken uitgerekend](https://schaduwplan.nl/blog/bezwaar-tegen-bouwvergunning-buren-stappenplan/#de-zes-weken-termijn)

**Belanghebbende**

Iemand wiens belang rechtstreeks bij een besluit betrokken is (artikel 1:2 Awb). Voor directe buren geldt dat vrijwel altijd; alleen een belanghebbende kan bezwaar maken of in beroep gaan. [Wie er in de procedure zit](https://schaduwplan.nl/blog/bezwaar-tegen-bouwvergunning-buren-stappenplan/#wie-zit-in-deze-procedure)

**Beroep**

De stap naar de rechtbank, na de beslissing op bezwaar of bij de uitgebreide procedure direct na het besluit. Tegen de uitspraak van de rechtbank staat hoger beroep open bij de Raad van State. [Het rapport bij de rechter](https://schaduwplan.nl/blog/bezonningsrapport-schaduwplan-rechtsgeldig/)

**Raad van State**

De Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State is de hoogste bestuursrechter in bouwzaken. In de uitspraak over Ootmarsum (2013) vernietigde zij een bestemmingsplan omdat een bezonningsonderbouwing ontbrak. [De uitspraken over bezonning](https://schaduwplan.nl/blog/dakopbouw-buren-schaduw-onrechtmatig/#bestuursrecht-aanvullend)

**Burenrecht (artikel 5:37 BW)**

Het deel van het Burgerlijk Wetboek over hinder tussen buren. Artikel 5:37 BW noemt het onthouden van licht uitdrukkelijk als mogelijke onrechtmatige hinder; de civiele rechter weegt aard, ernst en duur per geval, en een geldige vergunning vrijwaart de bouwer daarbij niet. [Burenrecht en zonlicht](https://schaduwplan.nl/blog/bezonning-daglicht-burenrecht-regels-zonlicht/#burenrecht)

## Zie het op je eigen adres.

Open de 3D-viewer, zet een meetpunt en kijk hoeveel zonuren het krijgt op elke referentiedag.

[Open de 3D-viewer](https://schaduwplan.nl/app/)[Naar de veelgestelde vragen](https://schaduwplan.nl/faq/)

## Related

- [English version](https://schaduwplan.nl/en/begrippen/)
