Wat is AHN en wanneer wordt mijn woning ingemeten?

Iedere keer dat je in Schaduwplan een adres invult en een 3D-scene van de buurt op je scherm krijgt, zit daar een meting onder die niet door ons is gedaan. De daken, de bomen, het maaiveld: dat is allemaal het werk van een vliegtuig dat met een laser over Nederland heeft gevlogen. Dat programma heet AHN, het Actueel Hoogtebestand Nederland. Hoe nieuw die meting boven jouw straat is, bepaalt voor een groot deel hoe goed wij jouw situatie kunnen modelleren.

Dit artikel legt uit wat AHN precies is, hoe het wordt ingewonnen, wat er per versie is veranderd, en hoe je voor jouw eigen adres opzoekt wanneer er voor het laatst is ingemeten en wanneer er weer gevlogen wordt.

Wat is AHN?

Het Actueel Hoogtebestand Nederland is een meerjarenprogramma van de waterschappen, de provincies en Rijkswaterstaat met als doel een digitaal hoogtebestand van heel Nederland. Het programma loopt sinds 1996, wordt namens de deelnemers gecoördineerd door Het Waterschapshuis, en levert open data onder de Creative Commons Naamsvermelding 4.0-licentie. Voor elke vierkante meter Nederland is de hoogte op maaiveldniveau bekend tot op vijf centimeter nauwkeurig.

De aanleiding is praktisch: deze drie partijen zijn samen verantwoordelijk voor watersysteem- en waterkeringenbeheer. Je kunt geen dijk dimensioneren of een afwateringsmodel doorrekenen zonder een nauwkeurig hoogtebeeld. Het hoogtebestand is door de overheid daarna zonder voorwaarden als open data vrijgegeven om hergebruik te stimuleren. Dat is precies waarom toepassingen als 3DBAG, kaartdiensten van het Kadaster, klimaatkaarten van waterschappen en bezonningstools als Schaduwplan kunnen bestaan zonder dat iemand voor de meting hoeft te betalen.

In het bestand zit niet alleen het maaiveld. AHN levert drie producten naast elkaar: een DTM (Digital Terrain Model, alleen het maaiveld), een DSM (Digital Surface Model, met daken, bomen en bouwwerken erbij) en de ruwe puntenwolk in LAZ-formaat. Voor bezonningsanalyse is vooral de DSM relevant, omdat daken, dakkapellen, schuren en bomen de schaduw veroorzaken.

Hoe wordt het ingewonnen?

Een vliegtuig of helikopter vliegt op een paar honderd meter hoogte boven Nederland en zendt vanuit een laserscanner duizenden pulsen per seconde naar beneden. Iedere puls die terugkaatst geeft een driedimensionaal punt: x, y en z in NAP-hoogte. De combinatie van miljarden van die punten is de puntenwolk. Daaruit worden de DTM en DSM rasters afgeleid.

De kwaliteitsspecificaties zijn streng. Voor AHN2, AHN3 en AHN4 geldt een maximale systematische fout van vijf centimeter en een maximale stochastische fout (1σ) van vijf centimeter. In de praktijk betekent dat:

• minimaal 68,2% van de gemeten punten zit binnen 10 cm hoogteafwijking;
• minimaal 95,4% binnen 15 cm;
• minimaal 99,7% binnen 20 cm.

Dat is een orde van grootte beter dan AHN1, waar de stochastische fout nog 15 cm bedroeg en de 95,4%-grens dus op 35 cm lag.

De puntdichtheid is in de loop van de jaren ook flink omhoog gegaan. AHN1 had op sommige plekken nog maar 1 punt per 16 m². AHN2 en AHN3 zaten gemiddeld op 6 tot 10 punten per m². Bij AHN4 is dat 10 tot 14 punten per m², en in dichte stedelijke gebieden (zoals rond Schiphol bij de inwinning in 2020) zelfs 20 tot 24 punten per m². Hoe meer punten per m², hoe scherper een dakrand, een schoorsteen of een dakkapel terugkomt in het hoogtemodel.

De rasters worden geleverd op een raster van 0,5 m. Voor heel Nederland levert dat alleen al voor het halve-meter raster ruim zevenendertigduizend kaartbladen per product en versie op. De ruwe puntenwolk gaat in LAZ, een gecomprimeerd LiDAR-formaat. Vanaf AHN3 is die puntenwolk geclassificeerd: per punt staat in het bestand of het maaiveld is, water, een gebouw, een kunstwerk of overig.

Tijdlijn AHN1 tot AHN6

Inwinning kost jaren, simpelweg omdat een vliegtuig niet heel Nederland in een week kan scannen. Per versie is een ander deel van het land aan de beurt; je kunt op een willekeurig moment dus zomaar drie of vier verschillende AHN-versies naast elkaar in gebruik hebben.

Wat opvalt: vanaf AHN3 is de cyclus geen vaste zes jaar meer. AHN4 was bedoeld om sneller landsdekkend te zijn dan zijn voorgangers. AHN5 en AHN6 lopen vervolgens deels parallel en deels overlappend, om de actualiteit verder op te schroeven.

AHN5 en AHN6: wat is er anders?

Tussen AHN4 en AHN5 zit een methodische breuk. Tot en met AHN4 werden de halve-meter rasters afgeleid als gewogen gemiddelde (inverse distance weighting) van de onderliggende laserpunten in een cel. Vanaf AHN5 is dat veranderd: voor de DTM is het nu een ongewogen gemiddelde, en voor de DSM is het het hoogste punt per cel (uitgezonderd water).

Dat klinkt technisch, maar het matters voor bezonning. Als je een puntenwolk middelt op een dakrand of een nokvorst, krijg je een hoogte die ergens tussen het dak en de naburige punten ligt. Dat schraapt bij een spitse dakvorm net iets te veel hoogte van de nok af. Door het hoogste punt te kiezen, blijven nokken en dakkapellen scherper zichtbaar in de DSM. Voor schaduwberekening is dat winst, omdat juist die hogere delen de slagschaduw maken.

Bij AHN6 komt daar nog een verandering bovenop: hoogspanningsleidingen en hoogspanningsmasten worden vanaf AHN6 niet langer meegenomen in het oppervlaktemodel. In AHN4 waren de leidingen al weggehaald maar de masten nog niet; in AHN6 zijn beide weg. Voor wie naast een hoogspanningsmast woont en in een eerder model een onverklaarbaar hoge "schaduw" zag opduiken: dat probleem is hiermee verholpen.

Met AHN6 is ook de bladindeling kleiner geworden. AHN2/3/4/5 werden uitgeleverd in TOP10NL-kaartbladen van 5×6,25 km. Vanaf AHN6 zijn dat kilometerhokken van 1×1 km, gelijk aan de bladindeling van Beeldmateriaal (de open luchtfoto's). Het Waterschapshuis heeft tegelijk de oudere versies (AHN2/3/4/5) opnieuw afgeleid op die kleine bladen, met dezelfde rekenregels als AHN6. Praktisch betekent dat: één bladindeling om in te denken, en een download van een kleine hoek Nederland is nu een stuk handzamer (megabytes in plaats van gigabytes).

Wanneer is mijn adres aan de beurt?

AHN-inwinning is een rolling release. Op het moment dat je dit leest is het noordoosten van Nederland al ingewonnen voor AHN6 (oktober 2025). Voor de rest van het land lopen er nog AHN5- en AHN6-vluchten gelijktijdig. Op de pagina Waar vliegen we nu staat een interactieve kaart met de actieve vlieglijnen voor het lopende jaar, gehost via Ellipsis Drive. Rode lijnen zijn nog niet ingewonnen, groene lijnen wel.

Hoe je het naloopt:

1. Open waar vliegen we nu en klik door naar de Ellipsis Drive-kaart.
2. Zoom in op je eigen regio. Gebruik de tijdsbalk bovenin om te zien wanneer een lijn boven jouw adres is gevlogen.
3. Voor een fijnere check: download de vlieglijnen-GeoPackage voor AHN6 of de strookomhullen van basisdata.nl. Die bevatten per strook een datumveld.

Een hard schema voor "wanneer komt AHN bij mij" is er bewust niet, omdat planning afhangt van weer, vliegvergunningen, gelijktijdigheid met luchtfotovluchten en prioriteiten van de deelnemers. De vuistregel: ergens in 2026 of 2027 vliegt er weer iets boven jouw straat, en met de combinatie van AHN5 en AHN6 wordt heel Nederland in die periode opnieuw ingemeten.

Hoe kijk ik mijn adres na?

Twee viewers van het AHN-programma laten direct zien wat er voor jouw adres bekend is.

viewer.ahn.nl is de standaard rasterviewer. Je kunt schakelen tussen versies (AHN4, AHN5, AHN6) en tussen DTM en DSM. De waarde onder de cursor is in meters NAP. Door op DSM te zetten en in te zoomen op je eigen dak zie je per halve meter hoe hoog het is, en je kunt het kleurverloop gebruiken om hoogteverschillen tussen dak, dakopbouw en schoorsteen visueel te scheiden.

basisdata.nl/hwh-ahn/AHN_POTREE is de puntenwolkviewer. Daar zie je niet het rasterbeeld maar de individuele lasermetingen, optioneel ingekleurd met de luchtfoto van Beeldmateriaal. Voor AHN6 (noordoosten) is dat opvallend mooi: je krijgt een gekleurde 3D-wolk waar je doorheen kunt vliegen. Voor het natrekken van een specifieke daksituatie (welke punten zaten er op de nok? was er al een schoorsteen?) is de puntenwolkviewer beter dan het raster.

Voor zwaardere downloads (een hele kilometerblok als GeoTIFF, of de ruwe LAZ) gebruik je het self-service portaal van Het Waterschapshuis of de bladwijzer als kaartzoeker. Voor onderzoekers en ontwikkelaars: GeoTiles van TU Delft levert dezelfde data in handzame tile-pakketten.

Wat als mijn adres nog niet is ingemeten?

Drie scenario's, drie keuzes.

1. Wachten loont, als je tijd hebt. Voor de meeste plekken in Nederland wordt 2026 of 2027 het jaar van de volgende AHN-meting. Voor een vrijblijvend buurtonderzoek of een algemeen idee van zonverlies kun je prima werken met AHN4 (2020–2022) en bij publicatie van AHN5 of AHN6 in jouw regio een nieuwe analyse draaien.

2. BAG-schatting met disclosure. Wanneer een adres in een gat tussen AHN-versies valt of een verbouwing ná de laatste meting is gedaan, kun je terugvallen op een schatting via het BAG (aantal bouwlagen × ~3 m). Die schatting heeft ±30% afwijking, en serieuze tools zoals Schaduwplan tonen dat expliciet zodat de lezer (en de rechter) weet dat het hier om een schatting gaat, niet om een meting.

3. Zelf laten inwinnen. Voor een recente dakopbouw, een vergunningstraject of een procedure waarin elke 10 cm telt, kun je een hoogteopname laten doen met drone-fotogrammetrie, een handheld LiDAR of een professionele landmeter. Die data kun je in Schaduwplan uploaden als GeoTIFF en zo de cascade overrulen voor jouw pand. Hoe je dat aanpakt staat in deel 2 van deze serie: hoogtedata zelf laten meten met drone, LiDAR en fotogrammetrie.

Hoe gebruikt Schaduwplan AHN?

Schaduwplan haalt zijn 3D-gebouwen niet rechtstreeks uit de AHN-puntenwolk. We werken met een cascade waarin AHN het belangrijkste fundament is, maar slechts één van drie lagen.

1. 3DBAG (primair) — per pand een 3D-mesh met dakvorm uit een roof-fit op AHN. 62 attributen: nok-, dakvoet- en maaiveldhoogte, RMSE, AHN-versie, opnamedatum.
2. AHN WCS (verse-data fallback) — als 3DBAG ouder is dan de laatste AHN-vlucht in jouw kaartblad, leggen we het AHN-raster zelf over de BAG-footprint.
3. BAG-schatting (laatste redmiddel) — aantal bouwlagen × 3 m, met luide disclaimer in PDF en UI.

3DBAG is een product van TU Delft + 3DGI dat per BAG-pand een 3D-mesh maakt door een dakvorm te fitten op de AHN-puntenwolk. Daar zit ook een meta-laag bij: per pand zegt 3DBAG welke AHN-versie het heeft gebruikt, in welk jaar die is opgenomen, en hoe goed de fit was (RMSE in centimeters). Voor bijna heel Nederland is dat het beste wat je kunt krijgen zonder zelf in te winnen.

Wanneer 3DBAG ouder is dan een nieuwere AHN-vlucht (bijvoorbeeld een pand met b3_pw_datum = 2020 terwijl AHN6 in 2025 over jouw kaartblad heen is gevlogen), tikt onze cascade door naar laag 2: het ruwe AHN-raster via de WCS-services van PDOK (AHN4) of Ellipsis Drive (AHN5/AHN6). We lezen daar de hoogte-pixels uit binnen jouw BAG-footprint en gebruiken het 95e percentiel als dakhoogte. Dat is een methode die TU Delft en 3DGI ook gebruiken in hun roof-fit pipeline, en die in jurisprudentie standhoudt.

Pas wanneer noch 3DBAG noch een actueel AHN-raster bruikbaar is, valt de cascade terug op de BAG-formule. Dat is met opzet de zwakste stap, want het is een schatting en geen meting. Schaduwplan toont dan in de UI én in het PDF-rapport dat het hier om een schatting gaat, met een onzekerheid van ±30%.

Wat is IHN?

Tussen de regels door werkt het AHN-programma aan een opvolger op het gebied van ontsluiting. Niet zozeer een nieuwe versie van de meting, maar een laag erbovenop die alle bestaande hoogtebronnen (LiDAR vanuit vliegtuigen, dense matching uit luchtfoto's, mobiele laserscanners op auto's en schepen, drone-LiDAR) bij elkaar brengt onder één voorziening: de Integrale Hoogtevoorziening Nederland (IHN).

Status per april 2026: het is nog geen operationele service. Het Waterschapshuis, Rijkswaterstaat, TU Delft en het Kadaster verkennen samen de mogelijkheden. Het onderzoek naar IHN is in 2025 afgerond met een rapport dat onder andere de noodzaak van langjarige centrale financiering benoemt, en de behoefte aan gestandaardiseerde classificatie tussen verschillende hoogtebronnen. Besluitvorming over financiering en regie ligt bij het ministerie van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening.

Voor Schaduwplan is dat gunstig nieuws op de middellange termijn. Als IHN er staat, hoeven we voor stedelijke hoekgevallen (kassencomplexen, recente nieuwbouw, T-vormige daken) niet meer een eigen cascade te bouwen. Tot die tijd blijven we leunen op AHN als fundament, met 3DBAG als bovenliggende laag en met de mogelijkheid voor gebruikers om eigen metingen te uploaden waar de openbare data niet meekomt.