Welke data gebruikt Schaduwplan? 3DBAG, BAG, AHN4 en PDOK

Welke data gebruikt Schaduwplan?

Schaduwplan gebruikt vier publieke Nederlandse overheidsbronnen: 3DBAG (3D-gebouwmodellen van TU Delft en 3DGI), BAG (adres- en pandregistratie van het Kadaster), AHN4 (Actueel Hoogtebestand Nederland van Rijkswaterstaat en de waterschappen), en PDOK Locatieserver voor geocodering van adressen. Deze bronnen zijn open, gratis te gebruiken zonder API-sleutel, en worden door de Raad van State en professionele bureaus geaccepteerd als gezaghebbend.

De combinatie is geen toeval. Ze zijn specifiek ontworpen om samen te werken: BAG levert de exacte perceelgrens en pand-ID, 3DBAG voegt het 3D-volume met dakvorm toe, AHN4 vult het maaiveld in, en PDOK verbindt het geheel aan een Nederlands adres. Alle vier gebruiken hetzelfde coördinaatstelsel (Rijksdriehoekstelsel, EPSG:28992), wat de projectie zonder conversie-afwijkingen mogelijk maakt. Dat is precies het type datastapel waarop ook HoeveelZon, DGMR en Peutz hun bezonningsstudies baseren.

3DBAG: gebouwmodellen van TU Delft en 3DGI

3DBAG (op 3dbag.nl) is een open dataset van automatisch gereconstrueerde 3D-modellen voor alle circa 10 miljoen gebouwen in Nederland. De modellen zijn beschikbaar in twee detailniveaus. LoD1 is een eenvoudige platte extrusie: de BAG-footprint omhoog getrokken naar de gemiddelde dakhoogte uit AHN. LoD2.2 is veel rijker — die bevat echte dakvormen (zadeldak, schilddak, platdak, lessenaarsdak), gootlijnen en nokhoogtes. Schaduwplan gebruikt LoD2.2 omdat de dakvorm materieel verschil maakt bij lage zonstand (februari, oktober).

De dataset wordt gebouwd door een gezamenlijk team van TU Delft (3D Geoinformation-groep) en 3DGI. Bronmateriaal: BAG-footprints gecombineerd met AHN-hoogtepunten via een reconstructie-algoritme. Updates zijn wekelijks. De huidige beta-versie (v2025.09.03) dekt heel Nederland. Attributie "3DBAG by tudelft3d + 3DGI" is verplicht in rapporten — Schaduwplan zet dit standaard in de methodologie-appendix.

Voor het rapport dat je bij de gemeente indient is de LoD2.2-nauwkeurigheid relevant. In Voorburg (5 april 2023, ECLI:NL:RVS:2023:1329) oordeelde de Raad van State dat een hoogtediscrepantie van 3 cm op een nokhoogte van 8,24 m "verwaarloosbaar" is — een signaal dat de AHN-afgeleide 3DBAG-hoogtes ruim onder elke juridisch relevante drempel liggen.

BAG: Nederlandse adres- en pandregistratie (Kadaster)

De BAG (Basisregistratie Adressen en Gebouwen) is de authentieke bron voor alle Nederlandse adressen, panden, verblijfsobjecten en percelen. Beheerd door het Kadaster op grond van de Wet basisregistraties adressen en gebouwen. Elke pand heeft een unieke ID (BAG-pandcode) en een exacte footprint in Rijksdriehoek-coördinaten. Ook metadata staan erin: bouwjaar, gebruiksfunctie (woning, winkel, kantoor), oppervlakte, status (in aanbouw, in gebruik, gesloopt).

Voor een bezonningsstudie is de footprint doorslaggevend. De precieze ligging van een pand op het perceel bepaalt waar schaduwen worden geworpen. Een fout van een halve meter links of rechts verplaatst de schaduwcurve met enkele tientallen centimeters per uur. Via de BAG is die marge er niet: het Kadaster houdt perceelgrenzen met millimeter-precisie bij, en 3DBAG haalt de footprint direct daaruit over.

Een tweede belangrijk detail: de BAG onderscheidt verblijfsobjecten binnen één pand. Een appartementengebouw is één pand, maar bevat meerdere verblijfsobjecten. Voor een meetpunt in een specifieke woonkamer is de verblijfsobject-ID relevanter dan de pand-ID. Schaduwplan gebruikt PDOK om een adres naar zowel pand als verblijfsobject te resolven, zodat meetpunten in de juiste woonlaag worden geplaatst.

AHN4: hoogtegegevens uit laseropnames

Het Actueel Hoogtebestand Nederland (AHN4) is een landsdekkend raster van hoogtepunten, opgenomen met vliegtuig-gebaseerde laseropnames (LiDAR) tussen 2020 en 2022. Beheerd door Rijkswaterstaat en de waterschappen. Resolutie: 50 cm horizontaal, verticale nauwkeurigheid 5 cm. Voor Schaduwplan is AHN4 de bron van twee type data: maaiveldhoogte (voor correcte terreinweergave in het 3D-model) en objecthoogte (voor bestaande bebouwing).

Het maaiveld is belangrijker dan het lijkt. Een rijwoning in een hellend terrein krijgt andere schaduwen dan dezelfde woning op een vlak polderdek. In Limburg of de Utrechtse Heuvelrug kan het hoogteverschil tussen twee aangrenzende percelen oplopen tot enkele meters. Bezonningsstudies die alleen op BAG-footprints rekenen en het maaiveld platten missen dit effect. Schaduwplan neemt AHN4-maaiveld mee in de scene.

AHN4 is op dit moment de actuele versie. AHN5 is aangekondigd voor 2026 met volledige dekking in 2027. Schaduwplan migreert automatisch zodra AHN5 landsdekkend beschikbaar is via PDOK.

PDOK Locatieserver: van adres naar geo-ID

De PDOK Locatieserver is een open geocoding-dienst beheerd door het ministerie van BZK. Geef een vrij-getypt adres in ("Prinses Beatrixlaan 12, Rijswijk" of "1234AB 12"), en de service geeft terug: exacte coördinaten in Rijksdriehoek, BAG-pand-ID, BAG-verblijfsobject-ID, en alle metadata uit BAG. Ook bij tikfouten of onvolledige adressen ("Beatrixlaan Rijswijk") komt een correcte match.

Voor Schaduwplan is dit het startpunt. Als je een adres intikt in de zoekbalk, haalt PDOK de exacte pand-ID, die wordt doorgestuurd naar de 3DBAG-API voor het 3D-volume, en het AHN4-raster voor het omliggend maaiveld binnen een straal van 150 meter. Het hele proces duurt minder dan een seconde. Geen van deze aanvragen vereisen een API-sleutel, wat betekent dat de datavoorzieningsketen geen afhankelijkheden heeft die kunnen wegvallen of prijswijzigingen ondergaan.

Dezelfde data als een €500-rapport — het verschil zit elders

Een belangrijk punt om expliciet te maken: de datakwaliteit van self-service tools en zelfstandige bureaus is identiek. Alle vier prijssegmenten uit de markt (self-service €29, klein bureau €295 tot €535, groot ingenieursbureau €500 tot €5.000) gebruiken 3DBAG, BAG en AHN4 als basis. Het verschil tussen de segmenten zit in interpretatie, ondertekening en rapportvorm — niet in de onderliggende meting.

De tabel toont de crux: data zijn identiek, interpretatie verschilt. Voor de bezwaarfase van een omgevingsvergunning — waar een ambtenaar het dossier inhoudelijk beoordeelt zonder zitting — speelt de ondertekening zelden een rol. Het dossier wordt primair getoetst op methodiek, bronvermelding en conclusies, niet op wie het ondertekent.

Hoe rechters deze bronnen toetsen

Drie uitspraken van de Raad van State bouwen samen het juridisch kader op waarbinnen deze datastapel wordt geaccepteerd. In Ootmarsum (3 juli 2013, ECLI:NL:RVS:2013:191) vernietigde de Raad een bestemmingsplan omdát er geen bezonningsstudie met dit type data was uitgevoerd. In Almelo (18 januari 2023, ECLI:NL:RVS:2023:172) bevestigde de Raad dat TNO-normen op basis van deze data niet ongebruikelijk zijn. In Voorburg (5 april 2023, ECLI:NL:RVS:2023:1329) accepteerde de Raad een hoogtediscrepantie van 3 cm als verwaarloosbaar.

Samen vormen deze drie uitspraken een impliciet keurmerk. Een rapport dat 3DBAG, BAG en AHN4 combineert, met TNO-norm toetsing en coördinaten in het Rijksdriehoekstelsel, zit methodisch in de veilige zone. Wat de rechter nog wel toetst is of de studie volledig is: zijn alle relevante panden meegenomen? Is de peildagkeuze correct? Is het meetpunt op 75 cm hoogte geplaatst? Voor deze specifiek toetsbare elementen is Schaduwplan geautomatiseerd.

Wanneer deze data niet genoeg is

Eerlijk over de grenzen: voor ongeveer 95% van de bezonningsvragen volstaan 3DBAG, BAG en AHN4. De resterende 5% zijn situaties waarin aanvullende data nodig is, en Schaduwplan dat niet uit eigen bron kan dekken.

• Bouwplannen die afwijken van de BAG-registratie. Een in aanbouw zijnde dakopbouw is nog niet in 3DBAG. De geplande bebouwing moet je handmatig intekenen op basis van de bouwtekeningen die je (als belanghebbende) via de gemeente ontvangt.
• "Maximale planologische mogelijkheden" als referentie. Sommige gemeenten eisen dat je de referentie niet vergelijkt met de huidige bebouwing, maar met de maximaal toegestane bebouwing volgens het bestemmingsplan. Dat vergt een interpretatie van het juridische bestemmingsplan, niet alleen van 3DBAG.
• Complexe bouwfysica. Voor projecten met spiegelende gevels, dubbele huiden of atmosferische lichtreflectie is een volledige daglicht-studie nodig die verder gaat dan zonuren. Grote ingenieursbureaus (DGMR, Peutz, Nieman) dekken dit.
• Historische binnensteden met specifieke welstand. Gemeenten zoals Amsterdam-Centrum, Utrecht-Binnenstad en Den Haag-Binnenhof kunnen extra welstandsadvies eisen dat niet in een bezonningsonderzoek past. Daar is lokale expertise van toegevoegde waarde.

In die gevallen is Schaduwplan meestal het snelste startpunt: genereer eerst een indicatief rapport op basis van de standaarddata, en neem dat mee naar het bureau voor de nader gespecialiseerde vervolgstappen. Het bureau bespaart dan de eerste 3D-modelleertijd, wat de einddoorlooptijd en het eindbedrag materieel verlaagt.